In de vele necrologieën die er inmiddels aan Michael Zeeman zijn gewijd, is zijn betekenis voor de toenadering tussen Oost- en West-Europa wat onderbelicht gebleven. Niet alleen introduceerde hij vele schrijvers bij een breder publiek (Ismail Kadare, György Konrád, Imre Kertész, Czeslaw Milosz: het zijn slechts enkele namen), maar trachtte hij tevens de scheidslijnen tussen Oost en West te overbruggen. Zo bekritiseerde hij het gemak waarmee in het Westen – vooral in het in zijn ogen ‘post-historische’ Nederland – werd omgegaan met vijftig jaar communisme. Alsof de hele periode niet meer was dan een akelige droom waaruit men nu eindelijk was ontwaakt om de oude route te vervolgen. Zeeman begreep de gevoeligheden en het wantrouwen in het Oosten na een halve eeuw staatssocialisme. Tegelijkertijd benadrukte hij de opvatting dat de gebeurtenissen daar wel degelijk binnen de Europese traditie vielen en geen ‘historisch ongeval’ vormden. Europa staat niet alleen voor mensenrechten, liberalisme en democratie, maar kent haar ook schaduwzijden die eveneens dienen te worden belicht.

In ‘Dromen van Europa’ hanteert Zeeman de metafoor van ‘het gebroken gezin’ om duidelijk te maken hoe de relaties tussen Oost en West liggen. Binnen dit gezin bestaat veel gemeenschappelijks, maar in de loop der tijd zijn ook nare zaken voorgevallen die nog altijd tot pijnlijke situaties en confrontaties leiden en die het gevoel van verwantschap soms wat onder druk zetten. Het is, kortom, zaak oog te hebben voor de gevoeligheden en onhebbelijkheden van de ander zonder de familieband meteen ter discussie te stellen.

Er is een mooi en wijs gezinslid van ons heengegaan.

STEFAN VAN DER POEL



alsof een rivier nergens ontsprong,
nimmer uitmondt, ademloos blijft,

hoe stuurloos de stroom,
hoe doelloos die smart,
nu de stem stuksloeg
bij terugblik op zoveel verleden
als ik gedenk.

(twee strofen uit Zeemans
bundel ‘Verhoudingen’)