Het fenomeen van de koningsdictaturen behoort tot de meer intrigerende aspecten van de Balkangeschiedenis. Het is inderdaad bijzonder merkwaardig dat in de jaren dertig van de vorige eeuw in elk van de Balkanlanden een dictatoriaal regime werd geïnstalleerd, dikwijls onder leiding van een vorst. Het uitroepen van de dictatuur door Koning Zog I in Albanië in 1928 luidde het begin in van een hele reeks met Aleksandar I in Joegoslavië, Carol II in Roemenië en Boris III in Bulgarije. Generaal Metaxas in Griekenland en Atatürk in Turkije passen in dit rijtje, al waren zij geen koningen. Daarbij komt nog dat bovengenoemde dictaturen enkele specifieke overeenkomsten vertonen die ons toestaan te spreken van historisch balkanisme.

In navolging van het fenomeen van balkanismen in de talen en culturen van de Balkan, kan de term historisch balkanisme wijzen op een bijzondere overeenkomst in de geschiedenissen van de verschillende volkeren en staten op de Balkan. Eén van de
overeenkomsten is dat het daarbij niet louter ging om stereotype voorbeelden van de autoritaire, almachtige dictator die alle tegenstand meedogenloos uit de weg ruimden en enkel zelfverrijking voor ogen hadden.

Evenzeer trachtten zij om, naar westers model, een radicale centralisatie en homogenisering van hun staat door te voeren. In dit artikel wil Peter Troch een genuanceerd beeld scheppen van de dictatuur van Aleksandar I en beargumenteren hoe hij met radicale hervormingen trachtte het (westerse) ideaal van de natiestaat te realiseren. Vervolgens betoogt hij kort welke specifieke implicaties dit had voor de nationale kwestie in Joegoslavië, meer bepaald voor de Joegoslavische nationale idee.