Overwinning met een bijsmaak: de 9-mei-viering in Oekraïne

De Tweede Wereldoorlog in Europa eindigde op 8 mei. Maar niet in heel Europa. Op de late avond waarop in Duitsland de capitulatie werd getekend, was het in Moskou al 9 mei. Dus ging 9 mei de geschiedenis in als overwinningsdag. Die dag werd in heel het Oostblok uitbundig gevierd, met militaire parades en veel vlagvertoon. Maar met het verdwijnen van de Sovjet-Unie kwam ook overwinningsdag onder druk te staan, inmiddels zelfs in voormalig Sovjetgebied. In Oekraïne is de vraag: herdenkt de dag de eigen gesneuvelde soldaten of toch vooral de overwinning van het Rode Leger, aangestuurd uit Moskou?

door Christie Miedema

Mijn zoektocht naar de Oekraïense viering van overwinningsdag dit jaar begon toen ik op 8 mei in Kiev aankwam vanuit Minsk. Daar had ik al dagenlang voorbereidingen en versieringen in Sovjetstijl aanschouwd: oefenende soldaten, synchroon opererende dansgroepen en overal vers beplante bloemperken. Dat ik dat niet in Oekraïne aan zou treffen, lag voor de hand. Maar wat dan wel?

Internet gaf geen uitsluitsel en mijn reisgids uit 2014, verschenen kort na de Maidanprotesten, was onzeker over de militaire parade, maar raadde wel het vuurwerk aan. Was op die onzekere aanbeveling nog te vertrouwen – drie jaar en een oorlog verder, in een stad in de ban van het songfestival dat op 9 mei zijn eerste halve finale zou hebben?

De aankomst op Maidan was geruststellend. Het plein was een mengelmoes van songfestival-podia, monumenten voor de Maidanprotesten van 2013-2014 en grote posters met veteranen. De Sovjetstijl was echter ver te zoeken. Communistische symbolen waren vervangen door kaarsen en klaprozen – sinds de Eerste Wereldoorlog in veel West-Europese landen het symbool om oorlogsdoden te herdenken. Opvallend was ook de afwijkende datering. De posters en kaarsen op Maidan lieten de oorlog beginnen in 1939, het jaar van Stalins annexatie van wat nu West-Oekraïne is. In Wit-Rusland, dat toch zijn grondgebied ook voor een belangrijk deel aan die operatie te danken had, begon de oorlog in alle musea echter ‘out of the blue’ in 1941, met Hitlers aanval op de Sovjet-Unie.

De een kiest voor mee, de ander heeft liever minder politieke symboliek op 9 mei. Links Minsk, rechts Kiev (foto's Christie Miedema)
De een kiest voor meer, de ander heeft liever minder politieke symboliek op 9 mei. Eerst Minsk, de tweede is in Kiev (foto’s Christie Miedema)

CAM02029Ondertussen leek ik één van de weinige mensen te zijn die uitkeken naar 9 mei. De Oekraïeners die ik ernaar vroeg, verzekerden me onverschillig dat als ik de volgende ochtend vroeg op Maidan zou staan, er heus wel iets voorbij zou komen. Vanwege alle songfestivalpodia leek me dat onwaarschijnlijk, maar ietwat sceptisch stond ik de volgende ochtend toch op het centrale plein. Alleen – en tevergeefs.

Bloemen en rookbommen

In de metro onwaarde ik echter mensen met bloemen. Op het station waar bloemdragers zich samenvoegden tot een massa, volgde ik de weg naar boven. Daar vond ik de mensen die wél een mening hadden over overwinningsdag: mensen met bloemen en foto’s van hun overleden familieleden, straatverkopers met klaproosspeldjes, een enkele veteraan – die van hordes kinderen bloemen in de hand gedrukt kreeg – en nationalistische demonstranten.


Als u inlogt kunt u verder lezen


Nog geen lid van Donau?
Registreer hieronder en lees direct alles op Donau. Gratis.

gratis lid
Over Christie Miedema 5 Artikelen
Christie Miedema heeft een bijzondere interesse in Midden- en Oost-Europa, mensenrechten, sociale bewegingen en migratie. In 2015 promoveerde ze op de dissertatie Vrede of Vrijheid?, over Westerse linkse organisaties en hun contacten met de oppositie in Polen in de jaren tachtig. Ze werkt als historica aan een project over Amnesty International achter het IJzeren Gordijn. Daarnaast werkt ze voor Clean Clothes Campaign en op vrijwillige basis voor Amnesty Nederland en Libereco – Partnership for Human Rights. Haar artikelen over Oost-Europa schrijft ze op persoonlijke titel en verzamelt ze op haar weblog middenineuropa.