Het begon als de flamingo-revolutie, aangewakkerd door de plannen van Jared Kushner en Ivanka Trump voor een luxe kust-resort op een eiland in een openbaar natuurreservaat. Inmiddels zijn de protesten echter uitgegroeid tot een breder verzet tegen de regering van premier Edi Rama, die ervan wordt beschuldigd de Albanese kustlijn aan de elite te verkopen.
“Albania is not for sale”
De eerste demonstraties vonden eind mei plaats onder de noemer “Albania is not for sale”, verwijzend naar het opkopen door Infinity Invest van eilanden (de Vjosë-Nartë delta en Sazan-eiland) voor de Albanese kust, waar onder meer flamingo’s en andere beschermde vogelsoorten leven. Infinity Invest wordt gezamenlijk beheerd door Qatarese investeerders en Jared Kushner en Ivanka Trump, de schoonzoon en dochter van president Donald Trump.
Premier Edi Rama — inmiddels in zijn vierde termijn nadat zijn Socialistische Partij in mei 2025 wederom de parlementsverkiezingen won — bleef volhouden dat het om een privé-investering op privé-grond gaat waar hij niets mee te maken zou hebben. Volgens hem kan Albanië zich het niet veroorloven om een investering van zo’n vier miljard euros aan zich voorbij te laten gaan.
De Europese Commissie in Brussel waarschuwde Albanië begin juni dat de bouw van het luxe kust-resort in ecologisch beschermde gebieden de toetreding van het land tot de EU in gevaar kan brengen. Vervolgens riep het Europese Parlement op tot een onmiddellijk moratorium op nieuwe vergunningen en bouwactiviteiten in de beschermde gebieden van het land.
Wet 21/2024
Onder druk van de protesten stelde SPAK, het Albanese speciale openbaar ministerie voor corruptiebestrijding, een onderzoek in naar omstreden wijzigingen in de beschermde status en het grondeigendom in het gebied in 2024, waardoor de weg werd vrijgemaakt voor toeristische ontwikkeling. Wet 21/2024 is een omstreden wetswijziging die op in februari 2024 door het Albanese parlement is aangenomen en die de nationale wetgeving inzake beschermde gebieden uit 2017 aanpast. De wet verlegt de focus van strikt natuurbehoud naar economische ontwikkeling; hierdoor worden strategische economische activiteiten, toeristische ontwikkelingen en grootschalige infrastructuur- of luxeprojecten mogelijk gemaakt in voorheen beschermde nationale zones en ecosystemen (zoals het beschermde gebied Vjosë-Nartë).
Het bleef vervolgens angstvallig stil in zowel Brussel als Tirana deze zomer.
De protesten gingen echter door, zelfs tijdens de schoolvakanties. Elke dag kwamen duizenden samen voor het regeringspaleis in Tirana om hun ongenoegen te uiten met spandoeken als “Rami, naar de gevangenis; Berisha naar de gevangenis”; om daarna vanaf het regeringspaleis al scanderend en toeterend door de binnenstad te marcheren. Hoe groot is de invloed van aanhoudende protesten op de Albanese politiek en samenleving geweest?
December 1991
‘De Flamingo-revolutie is een veelzijdig en gevarieerd verschijnsel dat uiteenlopende ontevreden groepen in de samenleving heeft gemobiliseerd; ze doet denken aan de grootschalige en langdurige protesten van december 1991, die een einde maakten aan het communistische regime in Albanië,’ vertelt politicoloog Ilir Kalemaj, decaan aan de New York Universiteit Tirana.
Kalemaj benadrukt dat de protesten van 1991 niet alleen verschillen in historische context, maar ook in de politieke vertegenwoordiging. De huidige protesten zijn niet verbonden aan specifieke politieke partijen — oud of nieuw. Dit kan volgens hem op de lange termijn zowel een kracht als een zwakte zijn. Een kracht omdat de beweging op korte termijn meer legitimiteit geniet, kritisch denken in de samenleving heeft aangewakkerd en als voorbeeld dient voor toekomstige protesten over uiteenlopende kwesties. Tegelijkertijd is het een zwakte, omdat er talloze stemmen klinken die het vaak oneens zijn over de koers die na afloop van de protesten moet worden ingeslagen. ‘De enige gedeelde eis is het aftreden van de regering en de vorming van een overgangsregering die vrije en eerlijke verkiezingen kan garanderen,’ aldus de politicoloog.
Politieke kaste
‘Wat betreft impact op de samenleving: de Flamingo-revolutie is de langstlopende cyclus van protesten die ooit in Albanië zijn georganiseerd’, aldus de Albanese freelance journaliste Elona Elezi. ‘Mensen van alle leeftijdsgroepen, van generatie Z tot gepensioneerden, ongeacht hun politieke overtuiging, komen demonstreren en het aftreden van de politieke kaste eisen.’
Journalist Elezi ziet dat het Albanese volk niet langer bang is om te protesteren en ook niet langer bang zijn baan te verliezen als het protesteert. Ze eisen niet alleen het aftreden van premier Edi Rama en de regering die hij vier opeenvolgende ambtstermijnen heeft geleid, maar zijn ook tegen de oppositie. De demonstranten eisen nieuwe politieke vertegenwoordigers, eisen dat hun stem wordt gehoord en dat hun mening wordt gewaardeerd wanneer er projecten worden besproken die hun leven rechtstreeks beïnvloeden. Ze eisen tevens betere ziekenhuizen en beter onderwijs, en ze willen maatregelen tegen de ontvolking van het land.
“Loyal Presence”
In tegenstelling tot eerdere politieke protesten in Albanië zijn er bij deze protesten veel Gen Z-ers en meisjes/vrouwen die elke dag protesteren voor de verwijdering van de “politieke kaste”, zoals vertegenwoordigd door Edi Rama (Socialistische Partij) en zijn grote rivaal Sali Berisha (Democratische Partij), en de intrekking van Wet 21/2024.
Begin september lanceerde de Albanese premier het “Loyal Presence” initiatief, een initiatief dat leden van het parlement verplicht om elke vrijdag burgers te ontmoeten, naar hun zorgen te luisteren en notities te maken. Tijdens Rama’s 13-jarige bewind werden vrijwel nooit openbare hoorzittingen en consultaties georganiseerd. ‘Rama heeft eindelijk begrepen dat burgers gehoord moeten worden,’ concludeert Elezi.
