2000 meters to Andriivka
Regie: Mstyslav Chernov
Speelduur: 1 uur 46 minuten
Jaar: 2025 (in Nederland uit sinds 15 januari 2026)
Waar regisseur Mstyslav Chernov in zijn Oscar-bekroonde documentaire 20 Days in Mariupol een indringende inkijk gaf in de gruwelijkheden van de eerste weken van de Russische invasie, verplaatst hij in zijn nieuwste werk de blik van de belegerde stad naar het front zelf. In 2000 meters to Andriivka confronteert Chernov de kijker opnieuw met de rauwe realiteit van de voortdurende oorlog in Oekraïne.
In 2000 meters to Andriivka reist Chernov af naar de Oekraïense frontlinie met één doel: het vastleggen van de herovering van het dorp Andriivka, dat onderdeel was van een grootschalig tegenoffensief van het Oekraïense leger in juni 2023. In november 2022 werd het dorp ingenomen door het Russische leger en groeide door zijn ligging uit tot een belangrijk onderdeel van de Russische verdedigingslinie rond Bachmoet. Het dorp bereiken kan maar via één mogelijke route: een smalle strook bos, dat door de Russen aan weerszijden is omringd door mijnenvelden.
De titel van de film refereert dan ook aan de afstand van deze strook bos, twee kilometer: een afstand die, zoals Chernov scherp illustreert, normaal gesproken slechts 20 minuten lopen is. Aan de frontlinie krijgt deze afstand echter een andere betekenis. Hier wordt niet in kilometers, maar in meters gedacht. Op de dag dat het Oekraïense leger Andriivka hoopt te bevrijden, reist Chernov, onder begeleiding van een groep soldaten, achter de Oekraïense voorhoede aan die de laatste Russische troepen probeert terug te dringen. De rest van de dag beweegt Chernov zich, loopgraaf voor loopgraaf, richting het dorp. De documentaire volgt geen klassieke spanningsboog, maar het ritme van de oorlog zelf: traag, repetitief en meedogenloos, gekenmerkt door het lange wachten in loopgraven en het bijna constante gedreun van Russische raketten.
Naarmate de dag vordert, sluit Chernov langzaamaan bij de voorhoede. Andriivka komt dichterbij, maar de weg ernaartoe onthult vooral de sporen van totale vernietiging. Het landschap is veranderd in een maanlandschap van verbrande aarde, opgeblazen loopgraven en de lichamen van Russische soldaten. Een Oekraïense militair merkt terloops op dat zij hun gesneuvelden proberen te bergen, iets wat de Russen volgens hem vaak niet doen. Het is een vluchtige opmerking, maar één die veel zegt over hoe deze oorlog wordt gevoerd.
In de documentaire worden Chernovs eigen camerabeelden afgewisseld met bodycam-opnames van Oekraïense soldaten. Vooral deze rauwe beelden maken de meedogenloosheid van de operatie voelbaar, die op dat moment al bijna tien dagen duurt. De kijker ziet alles: hoe soldaten gewond raken, sterven, worstelen om in leven te blijven, of beseffen dat deze smalle strook bos waarschijnlijk de laatste plek is die ze ooit zullen zien. Wanneer Andriivka in de loop van de middag wordt bereikt, wordt duidelijk hoe de oorlog het dorp voorgoed heeft veranderd. Ooit woonden hier zo’n 75 mensen, maar nu is er niets meer van over. De Oekraïense vlag wordt gehesen, maar het gevoel van overwinning blijft uit. Wat is heroverd, bestaat in feite niet meer.
De zwaarbevochte herovering van Andriivka staat symbool voor de manier waarop de oorlog in Oekraïne wordt gevoerd: enorme menselijke offers voor minimale terreinwinst, waarbij elke overwinning fragiel is en even snel weer teniet kan worden gedaan. Ook Andriivka viel, net als andere delen van Oekraïne, opnieuw in Russische handen.
Toch weet Chernov, via gesprekken met de soldaten van het peloton waarmee hij optrekt, duidelijk te maken waarom Oekraïners blijven vechten voor een dorp dat vrijwel volledig van de kaart is geveegd. Hun antwoorden zijn ongepolijst en vaak ter plekke geformuleerd, maar juist daardoor oprecht. Het gaat niet om eer of roem, maar om het idee dat niets doen geen optie meer is. Zonder in oorlogspropaganda te vervallen, maakt de film duidelijk hoe de noodzaak om je land te verdedigen kan veranderen in een overtuiging. Het contrast wordt pijnlijk zichtbaar wanneer Oekraïense troepen een Russische soldaat gevangennemen. Op de vraag waarom hij in Oekraïne is, antwoordt hij slechts: “Weet ik niet.”
Net als 20 Days in Mariupol onthult 2000 meters to Andriivka de verwoestende impact van de oorlog. Ook de nasleep van deze operaties zoals die bij Andriivka komt in beeld; militaire begraafplaatsen met eindeloze rijen graven en begrafenissen van gesneuvelde soldaten. Het zijn beelden waarbij je als kijker instinctief het liefst wegkijkt. De voortdurende cyclus van aanvallen, verliezen en herhaling van geweld maakt de documentaire zwaar om te zien, maar tegelijkertijd noodzakelijk.
Met 2000 meters to Andriivka bevestigt Mstyslav Chernov zijn positie als één van de belangrijkste verslaggevers van de oorlog in Oekraïne. Chernov filmt met een journalistieke urgentie die niet de intentie heeft te shockeren, maar om vast te leggen, te bewaren en te getuigen. Hij biedt ons een indringende blik op de dagelijkse realiteit van Oekraïense burgers en militairen van de afgelopen bijna vier (en voor velen zelfs twaalf) jaar.
Zelf zegt Chernov in de voice-over: “Deze oorlog is een nachtmerrie waar niemand van ons uit kan ontwaken.” Zelfs na de slag om Andriivka gaan de soldaten die Chernov volgt door naar de volgende strijd, en gaat het meter-voor-meter vechten ergens anders verder. Chernovs film toont deze harde werkelijkheid en herinnert ons eraan dat achter elke statistiek over deze oorlog mensen schuilgaan: levens die doorgaan, en levens die op het slagveld verloren gaan.