Bogatynia: Bewoners geloven in de succesvolle toekomst van de Turów-mijn

Turów-mijn en energiecentrale in 2009 / Foto: Panoramio via Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
Turów-mijn en energiecentrale in 2009 / Foto: Panoramio via Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
Geschatte leestijd: 12 minuten

De elektriciteitscentrale in Turów produceert ongeveer zeven procent van de Poolse energie en biedt werk aan 3.500 mensen. Toch was er de afgelopen jaren een geschilpunt tussen Polen en Tsjechië over de gevolgen voor het milieu van de centrale en de nabijgelegen bruinkoolmijn.

De elektriciteitscentrale in Turów produceert ongeveer zeven procent van de Poolse energie en biedt werk aan 3.500 mensen. De activiteiten van het bedrijf beïnvloeden de hele regio, niet alleen de stad Bogatynia in het zuidwesten van Polen, waar de mijn en de elektriciteitscentrale zich bevinden, maar ook de omliggende steden en dorpen.

Door Barbora Pištorová en Bartosz Sieniawski

Tussen 2021 en 2022 werd het Turów-mijncomplex, eigendom van de Polish Energy Group (PGE), een twistpunt tussen Praag en Warschau, waarbij de Tsjechische regering de onmiddellijke sluiting ervan eiste vanwege de vermeende negatieve impact op het grondwater in dorpen in Tsjechië. Polen weigerde hieraan te voldoen, zelfs nadat het Hof van Justitie van de Europese Unie tussenbeide kwam en Polen beval de mijnbouw stop te zetten.

Uiteindelijk slaagden de twee landen erin een akkoord over de mijn te bereiken. Toch blijft de toekomst van Turów twijfelachtig, te midden van de onvermijdelijke energietransitie.

Pools “Donker”

We reisden begin augustus 2023 naar Bogatynia en omgeving. We bezochten de stad in het zomerseizoen, wat gemakkelijk te vergeten was te midden van de altijd spuwende rook uit de schoorstenen van de PGE Turów-energiecentrale.

‘Schoorstenen’ (‘kominy’ in het Pools) is hoe de inwoners van Bogatynia de energiecentrale noemen, het meest onderscheidende kenmerk van het landschap rond Bogatynia. Daar klopt het hart van de stad en stopt het werk nooit.

Door de energiecentrale zelf lijkt Bogatynia een beetje op een Poolse versie van Winden, de plaats uit de tv-serie ‘Dark’. Het landschap van Winden wordt gedomineerd door de aanblik van een kerncentrale.

Bogatynia ligt in de zogenaamde ‘Bogatynia-zak’, een ongebruikelijke regeling van de grenzen tussen Polen, Tsjechië en Duitsland; de grens van Polen strekt zich abrupt uit naar het zuiden en omvat een gebied dat rijk is aan steenkool.

Bogatynia is een kleine industriële stad met een goed onderhouden en gerevitaliseerde hoofdstraat, de Żytawska Allee, en huizen in Duitse stijl. In de buurt stroomt de kleine Miedzianka-rivier. In 2010 overstroomde het gebied ernstig als gevolg van hevige regenval, waardoor grote schade ontstond. De inwoners van de stad herinneren zich de overstroming als traumatisch.

In het vrij rustige stadscentrum bevinden zich een bibliotheek, een park, een buurthuis, een stadhuis, een gerenoveerd museum dat ooit dienst deed als treinstation, supermarkten en een aantal bedrijfspanden. De straatnamen verwijzen naar historische gebeurtenissen en figuren en langs de wegen lopen warmwaterleidingen.

Naast het leveren van energie sponsort PGE ook culturele en sportevenementen in de stad. Overal hangen reclameposters ter promotie van de viering van de Dag van de Poolse Strijdkrachten, mede georganiseerd door PGE. Het bedrijf is ook ambassadeur van het gemeenschapscentrum Bogatynia.

Buiten Bogatynia wordt langs de weg tussen het mijnterrein en de Tsjechische grens een hoge dijk aangelegd, bedoeld om de mijn te scheiden van de Tsjechische dorpen, waarvan de bewoners klagen over de schadelijke invloed ervan op het lokale milieu. Op de dijk zullen de enkele duizenden bomen worden geplant die een ruim kilometer lange laan zullen vormen.

De bouw van de dijk is het resultaat van de overeenkomst tussen Polen en Tsjechië, die ook de bouw omvat van een ondergrondse dam om te voorkomen dat grondwater van de Tsjechische kant van de grens naar de mijnwerken ontsnapt.

Volgens de momenteel beschikbare gegevens werkt de dam niet goed: het grondwaterpeil blijft stijgen aan de Poolse kant van de grens en dalen aan de Tsjechische kant.

Bogatynia is onlangs een belangrijke plaats geworden voor de Poolse verkiezingscampagne, waarbij de conservatieve regerende Wet en Rechtvaardigheid (PiS) partij daar haar bijeenkomst heeft. En het geschil tussen Polen en Tsjechië van vorig jaar over de werking van de Turów bereikte het EU-niveau, toen Praag Warschau voor het Hof van Justitie van de EU daagde.

De inwoners van Bogatynia wekken de indruk eensgezind te zijn, zeker nog verder beïnvloed door het recente internationale geschil. Hoewel ze niet zo happig zijn om met de media te praten, zijn ze vriendelijk tegen bezoekers en mensen die geïnteresseerd zijn in een baan in de mijn of willen verhuizen naar de stad.

De relaties met Tsjechen zijn het afgelopen jaar gespannen geweest, waarbij een bar in Bogatynia, volgens klantrecensies op Google Maps, weigerde Tsjechen te bedienen. Toch onderhoudt Bogatynia betrekkingen met nabijgelegen Tsjechische en Duitse regio’s, en de bevolking van Bogatynia spreekt lovend over de inwoners van die regio’s als hun hartelijke buren.

Als ze nu ergens over klagen, is het dat Tsjechen vaak komen winkelen in Bogatynia, waar voedsel veel goedkoper is, en vaak een aanzienlijk deel van de producten kopen.

De grenzen markeren ook de verschillen in landschap, dat wordt gedomineerd door schoorstenen van bruinkoolcentrales aan de Poolse kant van de grens, en windmolens en elektriciteitsopwekkende turbines aan de Tsjechische en Duitse kant.

De bewoners vertelden ons dat ze niet bang waren voor de toekomst. Ze geloofden dat de mijn en de energiecentrale, die werkgelegenheid bieden voor de meeste inwoners van Bogatynia, niet binnen afzienbare tijd zouden sluiten.

Milieu-impact

‘De onderzoeken tussen 2016-2021 en de beoordeling van de waterstatus tonen aan dat de basisparameters (…) de niveaus die geschikt zijn voor Klasse I en Klasse II niet zijn overschreden, waarbij de analyse van de resultaten van 2022 de voortzetting van deze trend bevestigt’, aldus het Poolse Ministerie van Klimaat en Milieu.

Er zijn vijf meetpunten voor diepwatertesten op het mijncomplex van Turów. Uit de metingen van de waterkwaliteit, uitgevoerd in 2022, bleek dat het water in één van de schachten van voldoende kwaliteit was en in vier schachten van onvoldoende kwaliteit. De waterverontreiniging had een natuurlijke bron, waarbij volgens het ministerie verhoogde concentraties ijzer, mangaan en totale organische koolstof in het water werden aangetroffen.

Testen door overheidsinstanties en PGE toonden ook geen buitensporige niveaus van luchtvervuiling aan die het menselijk leven en de planten zouden bedreigen. Ook de geluidsniveaus overdag en ‘s nachts overschreden de norm niet en er werd geen radioactieve besmetting van de bodem in Bogatynia of de omgeving van de mijn gedetecteerd, aldus het ministerie.

Volgens de website van de PGE produceerde de energiecentrale in 2022 4.200 ton zwaveloxide, 6.700 ton stikstofoxide en 11 miljoen ton kooldioxide. Het bedrijf reageerde niet op ons verzoek om contact te hebben.

Meningen van bewoners

We slaagden er niet in om vakbonden of vertegenwoordigers van het plaatselijke gemeentehuis te bereiken. De vakantieperiode was niet de enige reden. De hoofden van de vakbonden van Turów weigerden met journalisten te praten en gaven geen reden voor hun besluit, terwijl het kantoor van de burgemeester, hoewel het contact met ons bleef houden, uiteindelijk stil bleef.

Het hoofd van een van de vakbonden die in Turów actief is, vertelde ons dat het de vakbonden verboden was om met de media over de mijn en de energiecentrale te praten.

Wij vroeg de inwoners van de stad naar de toekomst van de regio te midden van de energietransitie, die de sluiting van de Poolse kolencentrales met zich mee zou brengen.

Omdat veel inwoners van Bogatynia in het Turów-complex werken, zijn de zorgen over hun toekomst niet ongegrond. Degenen die bereid waren te praten, zeiden dat ze probeerden niet aan de sluiting van de mijn te denken. De meesten verwachtten dat de faciliteit nog jaren open zal blijven.

Een adviseur die in de gemeentelijke bibliotheek een bijeenkomst hield over de voordelen van binnenlandse hernieuwbare energie, weigerde met ons te praten.

Gevraagd naar de toekomst van Turów en dus van Bogatynia, sprak de bibliothecaris de hoop uit dat de mijn zou blijven opereren. ‘We proberen optimistisch te blijven’, zei ze.

Op de vraag over de samenwerking met Tsjechische bibliotheken zei de bibliothecaresse dat haar bibliotheek de afgelopen jaren gezamenlijke tentoonstellingen organiseerde met hun Tsjechische tegenhangers.

‘Tijdens de pandemie bevroor onze samenwerking en werd niet verlengd. Maar we staan ervoor open als de Tsjechen kenbaar maken om de samenwerking te hervatten’, benadrukte ze.

Van een medewerker van het plaatselijke gemeenschapscentrum leerden we veel over het rijke culturele leven in Bogatynia, onder andere door internationale samenwerking.

‘We organiseren periodieke evenementen, zoals een bespreking van kunstwerken door gehandicapten, zangwedstrijden voor ouderen, maar ook gezamenlijke internationale festivals’, aldus de medewerker.

Gevraagd naar de samenwerking met PGE, waarvan het logo op veel borden stond waarop verschillende culturele evenementen in de stad werden aangekondigd, glimlachte ze breed alsof ze de vraag had verwacht. ‘Wij werken samen met PGE. In feite is het bedrijf onze culturele ambassadeur, waarvoor we dankbaar zijn.’

‘Laten we onszelf niet voor de gek houden: cultuur is niet goedkoop. Dankzij onze samenwerking met PGE kunnen we het ons veroorloven om veel specifieke culturele voorstellen op een zeer hoog niveau aan de mensen in onze regio te bieden’, voegde ze er trots aan toe.

Gemakkelijke werkgelegenheid

Een man van middelbare leeftijd herhaalde hoe belangrijk de Turów-mijn en de elektriciteitscentrale zijn voor de bevolking van Bogatynia. Zelf heeft hij ooit bij de energiecentrale gewerkt en is inmiddels drie jaar met pensioen. Nu werkt zijn zoon daar. De werknemers van PGE blijven in Bogatynia, terwijl anderen vaak besluiten de stad te verlaten, zei hij.

Volgens hem stimuleren mijnen en energiecentrales stimuleren de lokale industrie en is een directe of indirecte bron van werkgelegenheid voor ongeveer zestig tot zeventig duizend mensen. Bij de faciliteiten zijn niet alleen mijnwerkers werkzaam, maar ook logistieke werknemers, chauffeurs, kantoorpersoneel, fabrieksarbeiders, ingenieurs, schoonmakers en magazijnpersoneel.

Werk ‘aan schoorstenen’ is zeer winstgevend, met zeer hoge lonen, royale sociale voorzieningen en aantrekkelijke, goedkope vakanties voor werknemers in verschillende Poolse vakantieoorden, gaf de energie-ingenieur toe.

Hij denkt dat de mijn en de elektriciteitscentrale niet zullen sluiten en zeker niet in de komende decennia. Alles hangt echter af van de komende parlementsverkiezingen, zei hij. Uit zijn verklaring blijkt dat hij een voorstander is van de huidige regering, die zich verzette tegen het besluit om de mijn te sluiten.

Deze energie-ingenieur voegde eraan toe dat hij op de radio had gehoord dat er na de mogelijke sluiting van de mijn een grote autofabriek op het grondgebied zou worden gebouwd, die naar verwachting werk zal bieden aan ongeveer 20.000 mensen, wat alternatieve werkgelegenheid zou bieden voor de werknemers van het energiecomplex. Het is echter moeilijk om dit stukje informatie online te vinden.

Van de burgers die in een krappe kamer van een kleine bar zaten, met een decor dat deed denken aan de jaren negentig, leerden we dat ze het niet allemaal leuk vonden dat het heersende kamp hun kleine gemeente tot politiek bastion maakte. ‘Ik heb nog nooit zoveel politie gezien als toen PiS hier zijn bijeenkomst hield’, zei een vrouw.

De barvrouw bekritiseerde de Poolse regering en haar gebrek aan politieke vaardigheden, verantwoordelijk voor het geschil met de Tsjechen van vorig jaar. ‘Het is van cruciaal belang om diplomatiek te zijn,’ zei ze terwijl ze een sigaret rookte.

De meeste inwoners van Bogatynia hebben een nogal positieve, of op zijn minst neutrale houding ten opzichte van de Tsjechen, die zo dicht bij hen wonen dat ze niet eens over hen spreken als over buitenlanders, maar eerder over inwoners van de naburige stad.

Het is niet moeilijk om werk te vinden in het Turów-complex, zo voerden zij aan, wat suggereert dat ze zich geen zorgen maakten over de mogelijke sluiting van het PGE-complex in de nabije toekomst. ‘Als het sluit, zal iedereen in het buitenland gaan werken’, zeiden ze.

We hoorden ook advies over hoe Turów-werknemers kosteneffectief kunnen leven. Het is voldoende om aan de Tsjechische kant van de grens te wonen, in de stad Frýdlant, met de bus of auto naar het werk in Turów te reizen, en één keer per week Polen te bezoeken om wat koopjes te doen.

Inwoners van Bogatynia spraken ook over immigranten die in de stad wonen. In een van de fabrieken werkt een groep van ongeveer dertig Azerbeidzjanen, maar door culturele en taalverschillen is de communicatie met hen lastig. Een vrouw aan de bar zei dat ze buitenlandse collega’s ‘niet zou tolereren’.

Ze was milder over de Oekraïners die in Turów werkten. ‘Het zijn fatsoenlijke jongens’, zei ze, en benadrukte dat ze al vóór het uitbreken van de oorlog een positieve houding had tegenover Oekraïense burgers die in Turów werkten.

Een reis naar het buitenland

In Tsjechië klaagden vertegenwoordigers van lokale autoriteiten, actiegroepen en lokale bewoners over de grondwaterproblemen. Net als de Polen uitten ook de Tsjechen hun twijfel over de politieke en bestuursvaardigheden van hun regering.

Terwijl de Tsjechische regering de oplossing van het geschil over de mijn als een overwinning afschilderde en de effectiviteit van de ondergrondse dam prees, meldden de bewoners van nabijgelegen grensdorpen dat de huidige procedure hen geen goed heeft gedaan.

Hen is toegang beloofd tot informatie over mijnbouw en de impact ervan op het milieu. Ook is hen geld aangeboden voor ‘geschillenbeslechting en de aanleg van watervoorzieningssystemen in getroffen gemeenschappen’.

‘De watervoorziening neemt voortdurend af, met steeds minder water elk jaar. Eigenlijk wil niemand zich in het gebied vestigen, omdat ze bang zijn dat het water opraakt. We leven in een voortdurende onzekerheid’, aldus Kamil Kronus uit de grensstad Václavice, wiens eigendom zich op ongeveer vier kilometer afstand van de Turów-mijn bevindt.

Hij benadrukte dat het voor inwoners van grensdorpen vaak niet mogelijk is om uit een problematische regio te verhuizen nadat ze een behoorlijk fortuin in hun eigendommen en huizen hebben geïnvesteerd.

Naast water zijn er ook andere aspecten van de mijnactiviteiten die de Tsjechen problematisch vinden. ‘Het nabijgelegen landschap is erg beschadigd. Zelfs de kleinste heuvel kun je een dertig kilometer lange put zien. Dit heeft aanzienlijke gevolgen – bijvoorbeeld voor de waarde van onroerend goed’, legt Milan Starec uit van de bewonersvereniging van het dichtstbijzijnde Tsjechische dorp bij de mijn, Uhelna, dat waarschijnlijk het zwaarst wordt getroffen door de exploitatie van de Turów-mijn.

De bewoners zetten ook vraagtekens bij de aanleg van een watervoorzieningssysteem, waarvoor het geld beschikbaar is gesteld in het kader van de overeenkomst met Warschau, niet zal volstaan.

‘Natuurlijk is het belangrijk om deze waterwerken te bouwen, maar aan de andere kant is het de verantwoordelijkheid van de regio Liberec, die er niet in is geslaagd om actuele gegevens te gebruiken in haar berekeningen’, aldus Starec.

‘We kregen een compensatie berekend op basis van gegevens uit 2015. Dit is precies waar we vanaf het begin kritiek op hadden. Regionale vertegenwoordigers wezen te weinig geld toe en beschouwden het probleem als opgelost, terwijl ze niet eens in staat waren om dit op een adequate manier vast te stellen’, voegde hij eraan toe.

Nog een ander probleem is het lawaai. ‘Het is veel erger overdag, als je naar buiten gaat en vogels wilt horen of een haan die kraait, maar in plaats daarvan het geluid van graafmachines hoort’, aldus Starec.

Tsjechische grensbewoners worden ‘s nachts ook gestoord door het licht uit de kassen van Bogatynia, dat over de stad schijnt.

Geschil over de dam

Het onderzoek naar de milieu-impact van de mijn omvat voornamelijk het onderzoeken of grondwater via de ondergrondse dam van de Tsjechische kant naar de mijnkant infiltreert, zonder onderzoek te doen naar de vraag of er water elders onder de grond in de Turów-fabrieken stroomt.

‘De grondwaterbeschermingsovereenkomst is van toepassing op de putten langs de barrière om het water aan de Tsjechische kant te beschermen. Toch werd het gebouwd met de oorspronkelijke bedoeling om de mijn te beschermen tegen inkomend water, en niet als een manier om water aan de Tsjechische kant te beschermen’, zegt Anna Kšírová, arts, gemeenteraadslid van de stad Liberec en oprichter van het Ouders voor Liberec klimaat initiatief.

Metingen van het grondwaterpeil aan de Tsjechische kant zijn niet nauwkeurig, omdat de gegevens alleen in de buurt van de ondergrondse dam worden verzameld, voegde ze eraan toe. Dominika Pospíšilová van de persafdeling van het Tsjechische Ministerie van Milieu en vertegenwoordigers van de Tsjechische Geologische Dienst hebben herhaaldelijk gereageerd op de bewering dat ‘zelfs een volledig functionerende ondergrondse dam het water op Tsjechisch grondgebied niet in voldoende mate zal beschermen’.

‘Het is nu onmogelijk om te bepalen wanneer en of de aanwezigheid van de dam ook het Tsjechische grondgebied zal treffen. Wat de impact van de Turów-mijn op Tsjechische bodem betreft, werd in de jaren tachtig een fatale fout gemaakt, toen Polen de zogenaamde meridionale breuk overbelastte, waardoor het diepe grondwaterpeil in 1991 met 50 meter was gedaald’, aldus Pospíšilová.

‘De grondwaterstanden zijn de afgelopen veertig jaar aan het dalen; de steiging zal geleidelijk zijn en zich met enige vertraging manifesteren in de meer afgelegen bronnen, dat wil zeggen ook op Tsjechisch grondgebied. Daarom kan niet worden verwacht dat de niveaus over een jaar aanzienlijk zullen stijgen’, voegde ze eraan toe.

Een overeenkomst met Polen was de enige mogelijke oplossing voor het geschil, dat naar verwachting in de nabije toekomst substantiële resultaten zou opleveren, aldus vertegenwoordigers van de Tsjechische grensregio’s.

‘Voor het eerst in de geschiedenis van de steenkoolwinning in Turów wordt het stof in de mijn continu gemonitord. Het geluid wordt gemeten volgens de Tsjechische normen, niet de Poolse, die minder streng zijn’, vertelde gouverneur Martin Půta.

‘Ook de bodemdaling wordt gemeten, een ander probleem dat nog nooit is aangepakt. Er zijn ook meetkits op gebouwen geïnstalleerd om te zien of sommige huizen scheuren vertonen’, benadrukte hij.

Dan Ramzer, burgemeester van de grensstad Frýdlant voor de rechtse Democratische Burgerpartij (ECR), is echter van mening dat Tsjechië niet met Polen moet onderhandelen over zijn energiezekerheidsplannen.

‘Nu Polen streeft naar energie-onafhankelijkheid is dit des te meer gerechtvaardigd’, legde hij uit.

Toch mag Tsjechië volgens Ramzer het belang van Turów als werkgever voor Tsjechische inwoners niet onderschatten.

De onvermijdelijke decarbonisatie

De toekomst van Bogatynia is niet alleen een probleem voor Polen. Hoewel de impact op de directe omgeving van de mijn het meest duidelijk is aan de Tsjechische kant, hangt de groene transitie nog steeds boven Bogatynia en omgeving.

‘Als de steenkoolwinning daar doorgaat, zal dat alleen maar uitstellen wat er uiteindelijk toch zal gebeuren. Met andere woorden: de steenkool zal opraken, mensen zullen hun baan verliezen en de Polen zullen hulpbronnen verliezen die nu beschikbaar zijn en kunnen worden gebruikt om de hele regio te transformeren’, aldus Kširová.

Terwijl het geld uit het Just Transition Fund naar andere regio’s stroomt die sterk afhankelijk zijn van mijnbouw, zal het Zgorzelec-district, waar Turów ligt, geen subsidie ontvangen, wat te wijten is aan de geplande voortzetting van de steenkoolwinning tot 2044.

De transitie zou ook de werkgelegenheid en de beschikbaarheid ervan in de mijnbouwregio’s moeten omvatten, evenals in de energie-industrie zelf en de beschikbaarheid van hulpbronnen, wat vóór 2030 zou moeten gebeuren.

\Er was een geweldige kans voor grensoverschrijdende samenwerking tussen Tsjechië, Duitsland en Polen, die de hele regio had kunnen transformeren en de banden van de drie landen had kunnen versterken. (…) Maar in plaats daarvan hebben we een onbevredigende situatie gehandhaafd en ons Duitse en Poolse milieu uitverkocht ten behoeve van de politieke belangen van de huidige regerende partijen in Tsjechië en Polen’, aldus de activist.

Dit vond ook Václav Židek (Pirates, Groenen/EFA), Liberec-raadslid voor milieu en landbouw. ‘Het probleem betreft niet alleen Bogatynia, maar ook het Duitse Zittau en Frýdlant, en Gródek over de Nysa-rivier. (…) Als Polen er niet in slaagt de transitie het hoofd te bieden, zullen alle sociale problemen en de hoge werkloosheid automatisch overslaan naar ons en Duitsland’, zei hij.

Půta herinnerde eraan dat de kwestie van mijnen en de energietransitie geen kortetermijnprobleem is. Volgens hem liggen de vooruitzichten voor de noodzakelijke stappen vele jaren vooruit, net zoals de geschiedenis van de mijnbouw in het grensgebied vele decennia teruggaat.

‘Er wordt al tachtig jaar steenkool gewonnen en de mensen die er de afgelopen jaren naartoe zijn verhuisd, wisten heel goed dat ze in een gebied woonden waar de mijn en de elektriciteitscentrale zich bevinden’, benadrukte hij.

De situatie blijft dus stagneren, ondanks enkele tekenen van vooruitgang. Het watertekort aan de Tsjechische kant blijft bestaan, de mijn blijft functioneren en biedt werk aan duizenden mensen, en de ‘schoorstenen’ blijven de lucht vervuilen.

Bogatynia en het hele grensgebied staan bekend om zijn prachtige landschap, met heuvels en bossen. En het is verrassend om een bepaald soort spanning en problemen aan te treffen onder de dekmantel van schijnbare rust.

Enkele kilometers ten westen van de stad ligt een drielandenpunt. In een rustig veld, aan een charmante rivier, in het hoge gras, verbergt zich de plek waar de grenzen van Polen, Duitsland en Tsjechië samenkomen. Iemand die bekend is met de geschiedenis van het Turów-conflict kan deze plek diep benijden vanwege de rust en stilte die uitgaat van het drielandenpunt.

Barbora Pištorová is een journalist bij EURACTIV Tsjechië.

Bartosz Sieniawski is een journalist bij EURACTIV Polen.
Deze publicatie kwam tot stand met financiële steun van de Europese Unie. De weergegeven standpunten en meningen zijn echter uitsluitend die van de auteur(s) en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs die van de Europese Unie of het Europees Uitvoerend Agentschap voor Onderwijs en Cultuur (EACEA). Noch de Europese Unie, noch de subsidieverlenende autoriteit kan hiervoor verantwoordelijk worden gehouden. 
Co-funded by the European Union
Avatar
Over redactie Donau 156 Artikelen
Donau is een platform voor artikelen over Midden- en Zuidoost-Europa. U kunt hier reportages, interviews en achtergronden lezen over de culturen, samenlevingen en politieke ontwikkelingen van Hongarije tot Oekraine en van Albanië tot Rusland. Als enige tijdschrift over Midden en Zuidoost-Europa in het Nederlandse taalgebied probeert Donau clichés te ontkrachten en een genuanceerd en gevarieerd beeld van het gebied te scheppen.