De hondenhandel groeide het afgelopen decennium uit tot een lucratieve business die bijna even winstgevend is als de handel in wapens en drugs. Vooral Oost-Europese landen specialiseren zich in het fokken van honden, waardoor ook België en Nederland overspoeld worden met puppies. Een reportage van journaliste Annick Hus.
De hond is al sinds mensenheugenis trouw gezelschap. Terwijl hij vroeger werkte voor zijn baasje, wordt hij vandaag door het hele gezin verwend. Zowel zijn gewijzigde status, modegrillen als online verkoopplatforms zorgen ervoor dat de vraag naar schattige puppies blijft stijgen. Zo groeide de hondenhandel het afgelopen decennium zelfs uit tot een lucratieve business die bijna even winstgevend is als de handel in wapens en drugs.
Door Annick Hus
Vooral Oost-Europese landen specialiseren zich in het fokken van honden, waardoor ook Nederland en België overspoeld worden met puppies. Aanvankelijk waren Slowakije, Tsjechië en Hongarije de voornaamste landen van herkomst. Maar door een verschuiving in de markt zijn nu voornamelijk Hongarije en Roemenië de hotspots waar honden gefokt worden, samen met landen als Wit-Rusland, Servië, Rusland en Turkije. De kwaliteit van deze dieren is echter ondermaats. Malafide fokkers laten zieke teven in de meest walgelijke omstandigheden mentaal en fysiek zieke puppies baren.
Met vaak vervalste paspoorten vertrekken deze jonge honden richting West-Europese dierenwinkels en hondenhandelaars, waar ze worden doorverkocht aan nietsvermoedende kopers. Dat treft niet alleen de dieren zelf en hun nieuwe eigenaars, maar vormt ook een reëel risico op de herintroductie van hondsdolheid en andere infectieziekten in West-Europa. Toch blijven malafide handelaars nieuwe manieren zoeken om ongevaccineerde en goedkope puppies uit risicolanden binnen te smokkelen, terwijl de Europese Unie en de bevoegde overheden machteloos toekijken.
Gewetenloze fokkers
Hoewel nationale overheden al jaren op de hoogte zijn dat handelaars te vaak zieke honden uit Oost-Europese landen transporteren voor verkoop, is het een fluitje van een cent om ze en masse te vervoeren. Een voorbeeldwetgeving met ondoeltreffende en lakse controles helpt deze gewetenloze fokkers en criminele verkopers om hun zaak draaiende te houden.
Bovendien zorgt de onlineverkoop via advertentieplatforms en social media er ook nog eens voor dat ze onopvallend hun handel verder kunnen uitbreiden. Maar liefst zestig procent van de eigenaren koopt hun dier online, wat heeft geleid tot een gebrek aan transparantie over de herkomst van de dieren, hun gezondheid en hun vaccinatiestatus. De handel in honden en katten binnen de EU vertegenwoordigt een jaarlijkse waarde van tussen de 1 en 2 miljard euro (Europese Commissie, 2015).
Om malafide praktijken tegen te gaan, voerde de Europese Unie in juli van dit jaar haar eerste wet in over het welzijn van honden en katten die in de hele Unie zal gelden. De maatregel richt zich op de illegale handel en op schadelijke fok- en verkooppraktijken. De nieuwe wetgeving legt minimumregels vast voor de hele EU, waaronder een verplichte identificatie met microchip en registratie van alle honden en katten die binnen de Unie worden geboren of ingevoerd.
Momenteel is de registratie van honden verplicht in 24 van de 27 lidstaten, maar slechts in zeven voor katten. Omdat de nationale systemen sterk versnipperd zijn, moet een toekomstige gemeenschappelijke online databank dat probleem aanpakken. Die is niet alleen bedoeld om het dierenleed dat met de handel gepaard gaat te beperken, maar ook om de verspreiding van ziektes tegen te gaan die door zieke of verwaarloosde dieren kunnen worden overgedragen.
DogID
Online verkoop en levering aan huis deden de hondenhandel de afgelopen jaren bloeien. Hoewel er een heuse boom was tijdens de pandemie, lijkt die stilaan achter de rug. In 2024 registreerde Vlaanderen 346.521 honden, een kleine stijging met 2023, toen er 319.939 viervoeters geregistreerd werden. Het totaal aantal honden nam de afgelopen jaren af. Terwijl Vlaanderen nog 112.961 honden telde, waren dat er in 2024 75.968. Nederland telt zo’n twee miljoen honden, maar een evolutie over de jaren is niet beschikbaar.
In Vlaanderen moet elke hond worden geïdentificeerd en geregistreerd in de databank DogID, die zowel het terugvinden van verloren dieren mogelijk maakt als gegevens verzamelt over de ontwikkeling van de hondenpopulatie. Voor de coronaperiode lag het aantal nieuwe registraties jaarlijks tussen 94.000 en 99.000. Tijdens de pandemie was er een opvallende stijging. In 2020 kwamen er ongeveer 108.000 honden bij, en in 2021 bijna 113.000. In 2024 werden “slechts” zo’n 76.000 honden geregistreerd.
Vlaanderen telt vandaag naar schatting 1,3 miljoen honden. In Nederland leeft een vergelijkbaar aantal, rond de 2 miljoen, maar daar ontbreekt een centraal registratiesysteem waardoor de jaarlijkse evolutie niet precies kan worden gevolgd. Een aanzienlijk aantal van deze dieren komt dus uit Midden- en Oost-Europa, waar ze volgens Europese regelgeving na vijftien weken mogen vertrekken naar West-Europa. Pas op die leeftijd zijn ze beschermd tegen hondsdolheid, als ze de vereiste vaccinaties kregen. Maar ook jongere honden gaan de grens over, wat van de hondenhandel een potentieel gevaar voor de volksgezondheid maakt.
Hondsdolheid of rabiës is een virale infectie van de hersenen die dodelijk is zodra de symptomen zich manifesteren. West-Europa is is officieel rabiësvrij, maar dat geldt niet voor Oost-Europese landen, waar het virus nog steeds bij wilde dieren zoals vossen, dassen en wasbeerhonden circuleert.
Het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen beschouwt Bulgarije, Hongarije en Slowakije als risicolanden, die wel op de zogeheten whitelist van de Vlaamse overheid staan. Deze lijst bepaalt welke landen en fokkers dieren naar België mogen exporteren.
Sommige erkende fokkers werken allesbehalve volgens het boekje, bevestigt de Hongaarse dierenarts Gabriella Markus. ‘Hoewel de wet het voorschrijft, zijn de pups die naar België gaan allesbehalve sociaal en vaak zelfs getraumatiseerd.’
Onduidelijke herkomst
Om de puppy-invoer transparanter te maken sloten Vlaanderen en Hongarije in het voorjaar van 2022 een akkoord. Als er toch klachten komen, schuift de politie de verantwoordelijkheid door naar de buitenlandse klanten die online pups kopen, stelt Markus. ‘Op die manier negeren ze het probleem. De mensen die deze honden kopen, hebben geen flauw idee waar ze vandaan komen.’
Omdat handelaars erin slagen de wet te omzeilen en door de groeiende trend van online verkoop en thuisbezorging sinds de pandemie, is het zo goed als onmogelijk om te achterhalen waar puppies vandaan komen.
Shoppen voor een hond is namelijk als shoppen voor een boek: het kan in enkele muisklikken bij een koper van wie je de werkelijke identiteit en locatie niet kent. In sommige gevallen is de hond ‘op voorraad’. In andere gevallen wordt het dier “op bestelling” over de EU-grenzen heen getransporteerd en aan huis geleverd.
Voor jonge honden bij de kopers belanden, ondergaan ze een lange lijdensweg. Die begint bij de kwekers, vaak armere mensen in Midden- en Oost-Europa of nog verder weg, die de dieren in erbarmelijke omstandigheden fokken om een centje bij te verdienen. Zij verkopen de jonge honden op lokale markten of andere openbare plaatsen aan opkopers. Die nemen de honden, als ze aan de uiterlijke vereisten voldoen, mee naar een “verzamelcentrum”.
In zo’n verzamelcentrum, waarvan er ook enkele op de lijst van de Vlaamse overheid staan, komen dieren uit alle hoeken van het land – en mogelijk van ver daarbuiten – samen. Van daaruit vertrekken ze in overvolle kofferbakken van auto’s of in bestelwagens naar commerciële locaties en naar de uiteindelijke eindbestemming.
Stijgend aantal bijtincidenten
Dat de dieren onder de handel lijden, bewijzen tal van wetenschappelijke onderzoeken. ‘Veel studies benadrukken dat puppies afkomstig uit massakwekerijen zich uiterst moeilijk kunnen aanpassen aan een gezinssituatie’, zegt Joni Delanoeije, onderzoeker mens-dierinteracties en hondengedrag aan KU Leuven.
‘Ze dragen als het ware een blauwdruk met zich mee die ervoor zorgt dat zij levenslang stress ervaren. Je zou dit kunnen vergelijken met een posttraumatische stressaandoening.’
Europarlementslid Sirpa Pietikäinen (EVP): ‘Van alle honden die de EU-grenzen oversteken, is slechts 10% traceerbaar. We hebben absoluut geen grip op deze handel’
Ook Sirpa Pietikäinen (EVP) waarschuwt al langer voor de gevaren van de hondenhandel. De Finse Europarlementariër zet zich al jaren in voor strengere wetgeving op het gebied van dierenwelzijn. ‘Van alle honden die de EU-grenzen oversteken, is slechts 10% traceerbaar’, zegt Pietikäinen. ‘Dat betekent dat we absoluut geen grip hebben op deze handel. We hebben daarom dringend nood aan duidelijke wetgeving, om te voorkomen dat er nog meer dieren verhandeld worden die mentaal en emotioneel gebroken zijn.’
Dat we steeds meer onstabiele dieren importeren, zorgt niet alleen voor een toenemend aantal honden met gedragsproblemen en een stijgend aantal bijtincidenten. De handel verhoogt ook de kans om ziektes te introduceren, benadrukt Paolo Zucca. De Italiaanse dierenarts, psycholoog en lead partner van het Europese BIO-CRIME-project, stelt dat het risico op de introductie van zoönosen – ziekten die van dieren op mensen kunnen worden overgedragen – in West-Europa nog nooit zo groot was. Met het BIO-CRIME-project probeert de EU de verspreiding van zoönosen en de illegale dierenhandel een halt toe te roepen.
In koffer van personenwagens
‘In 2017 werd ongeveer 80% van de pups vervoerd in overvolle bestelwagens, terwijl slechts 20% de EU-grenzen overstak in personenwagens’, zegt dierenarts Zucca. ‘Vandaag zien we precies het tegenovergestelde. Het merendeel van de honden wordt nu in de kofferbakken van personenwagens gepropt, wat het voor de autoriteiten nog moeilijker maakt om ze te onderscheppen. Ook achter online advertenties schuilen steeds vaker criminele netwerken.’
Volgens de overheidsfunctionaris onderschatten velen nog steeds de gevaren van zoönosen als parasitaire ziekten en hondsdolheid die met de hondenhandel gepaard gaan. Deze ziektes kunnen niet alleen soortgenoten en mensen treffen, maar ook het ecosysteem van wilde dieren in gevaar brengen. ‘Wat mensen en sommige besluitvormers ook onderschatten, is de reikwijdte van de illegale hondenhandel, wat niet langer een Europees maar een wereldwijd probleem is. We worden geconfronteerd met transnationale georganiseerde misdaad, waarbij organisaties slimme strategieën ontwikkelen om zoveel mogelijk geld te verdienen.’
Paolo Zucca (EU BIO-CRIME): ‘We onderschatten de reikwijdte van de illegale hondenhandel: we worden geconfronteerd met transnationale georganiseerde misdaad’
Zelfs de oorlog in Oekraïne weten criminelen naar hun hand te zetten, door dieren uit andere landen het oorlogsgebied in te sturen om ze wit te wassen. ‘Ze gaan dan als “Oekraïense huisdieren” richting EU-lidstaten’, stelt Zucca. Nochtans is Oekraïne een land met een hoog risico op hondsdolheid.
Commerciële doeleinden
Dat er effectief honden met valse papieren naar West-Europa komen, bleek toen de Oostenrijkse overheidspartner van het BIO-CRIME-project enkele bussen controleerde die van Oost- naar West-Europa reden. ‘Hoewel er niemand met de Oekraïense nationaliteit aan boord was, zaten er wel honden met Oekraïense paspoorten op die bussen. Het waren geen huisdieren maar honden die verplaatst werden voor commerciële doeleinden.’
Onderzoeker Joni Delanoeije: ‘Puppies afkomstig uit massakwekerijen kunnen zich uiterst moeilijk aanpassen aan een gezinssituatie’
Verder zijn er tal van ngo’s die buitenlandse honden naar hier halen. Hoewel velen sympathiseren met het idee om thuisloze dieren te helpen, gebeurt ook deze handel niet altijd volgens de regels. In de naweeën van de pandemie kwam de Duitse politie een fraudezaak op het spoor waarbij een Russische organisatie en Duitse transportfirma het importnummer van een Belgische organisatie misbruikten om illegaal honden te transporteren. Deze dieren bleken na onderzoek door een Duitse dierenarts onvoldoende beschermd tegen hondsdolheid.
Naast jonge honden steken ook drachtige teven steeds vaker de EU-grenzen over. ‘Het is een nieuwe manier om de wetgeving te omzeilen’, stelt Markus. ‘Niemand controleert ze, omdat de dieren meereizen als “gezinshond”. Zodra ze in België toekomen, bevallen ze van “Belgische” puppies die na acht weken over de toonbank kunnen. Daarna komen de teven terug en begint alles weer opnieuw.’ Door de teven te verplaatsen als “gezinshonden” omzeilen kweker-handelaars ook Traces, het online beheersysteem van de Europese Commissie dat onder andere het transport van levende dieren voor commerciële doeleinden controleert.
Handel monitoren
Naarmate de hondenhandel grotere proporties aanneemt, wordt het moeilijker om deze illegale praktijken te bestrijden. ‘Het Rapid Alert System for Food and Feed (iRASFF) van de Europese Commissie kan mogelijk helpen’, zegt Paolo Zucca. ‘Dit systeem, bedoeld voor meldingen over voedselveiligheid binnen de Europese Unie, biedt nu ook de mogelijkheid om gevallen van illegale huisdierenhandel te registreren.’
Het is belangrijk dat de verantwoordelijke instanties, waaronder veterinaire diensten, in elke EU-lidstaat gebruikmaken van deze nieuwe functie van iRASFF, stelt Zucca. ‘Het vergroot de zichtbaarheid van het probleem en zet dierenhandelaren onder druk. Negatieve publiciteit leidt tot minder inkomsten. Zo kunnen we ook het bewustzijn onder burgers vergroten en nog meer dierenleed voorkomen.’
Hoewel de EU benadrukt dat dierenwelzijn sterk verbonden is met de volksgezondheid, brengen de coronapandemie en de daaropvolgende onrust aan de buitengrenzen van Europa de herintroductie van hondsdolheid angstaanjagend dichtbij. Hoewel dit dodelijke virus elke vijftien minuten ergens ter wereld een slachtoffer eist, falen Europa en lokale overheden om de hondenhandel in te dammen.
Want een ding is alvast zeker: er schort bijzonder veel aan de puppyhandel. Dagelijks slagen erkende fokkers-handelaars, met goedkeuring van de overheid, erin om mensen te misleiden. We geven onze lezers alvast een goede raad mee: Denk twee keer na voordat je de komende feestdagen een puppy aanschaft.
De videodocumentaire van 70 minuten is te zien op unchainedtv.
Annick Hus is een Belgische freelance journalist en onderzoeker. Haar specialisatie ligt in dierenwelzijn, veeteelt, biodiversiteit en wildlevende dieren. Hus publiceert voor media zoals Apache (website), Knack, De Groene Amsterdammer, Follow the Money en het persbureau Belga News Agency. Ze is tevens initiatiefnemer van het platform Signal Animal Welfare Network voor samenwerkende diepgravende journalistiek rond dierenwelzijn. Annick brengt kennis samen van journalistiek én wetenschappelijk onderzoek (dierenwelzijn & biodiversiteit), wat haar werk onderscheidt in het veld van onderzoeksjournalistiek op milieu- en diergerelateerde thema’s.
Jon Erik West en Annick Hus deden in 2023-2024 samen een cross-border onderzoeksproject naar de illegale import, handel en transport van puppies in Europa. Het onderzoeksproject resulteerde in enkele artikelen en een podcast en deze onlangs uitgekomen documentaire The Real Puppy Game.
Het onderzoek kwam tot stand in samenwerking met Jon Erik West en werd ondersteund door het fonds voor grensoverschrijdende onderzoeksjournalistiek in Europa IJ4EU en met financiële steun van Free Press Unlimited middels het Creative Europe fonds van de Europese Unie.
