De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Guido van Hengel koos de Nobelprijs voor László Krasznahorkai.
Guido van Hengel is historicus en schrijver van non-fictie. Hij was één van de oprichters van Platform Spartak en Tijdschrift Donau (de papieren versie). In 2021 verscheen zijn boek Roedel: Een alternatieve geschiedenis van Joegoslavië (Van Oorschot).
Dat de Nobelprijs voor de Literatuur in 2025 is toegekend aan László Krasznahorkai zie ik als een aanmoediging om – in artistieke zin, maar misschien ook wel in algemene zin – verder te kijken dan de voorgeschreven en voorgekookte formats, en sjablonen. Krasznahorkai schrijft ellenlange zinnen, eindeloze scènes, over duistere, ontwikkelingen die zich niet laten verklaren…
Zonder in cultuurpessimisme te vervallen: de aandacht spanne wordt steeds korter, mensen willen kortere hoofdstukjes, hapklare brokken, reels, soundbytes, TED-talks, enzovoorts. En dan heb je Krasznahorkai: hij dwingt je langzamer te lezen, langzamer te denken, of zelfs helemaal stil te staan.
Wat ik Donau-watchers zou willen meegeven voor kerst en het nieuwe jaar is geen artistiek moment uit 2025, maar wel uit het oeuvre van Krasznahorkai, en daarmee ook een beetje uit het even oeuvre van Béla Tarr. In De melancholie van het verzet (verfilmd als Werckmeister Harmonies (2000)) bevindt het personage Valeska zich in een schimmelig café, waar hij kort voor sluitingstijd een kosmische compositie uitbeeldt door de nog aanwezige dronkenlappen allemaal op een plek in de kroeg neer te zetten en te laten rondtollen, als de aarde om de as, als de maan om de aarde, en als de aarde om de zon. De verbeelding van de kosmos. De dorpelingen laten zich het gebeuren, en zo geven ze een wankele vertoning van een zonsverduistering en een maansverduistering, totdat ze genoeg krijgen van dit toneelstukje en zich naar de toog spoeden voor een laatste brandewijn.
Maar Valeska, die het caféspel regisseert, ziet de schoonheid, juist doordat hij de onbegrijpelijke grootsheid van een verduistering heeft teruggebracht tot menselijke omvang: ‘Is de kroeg een ogenblik te klein geworden? / Of de wereld te groot? / Ze hadden ze al duizend keer gehoord, / maar zou het wilde / geklepel van de woorden / ‘de hemel wordt donker’ / ‘de aarde stort in’ / ‘de vogels keren terug naar hun nest’, / toch weer iets in hen / hebben verzacht, / een brandende jeuk / waar zij geen weet van hadden?’
De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Gerdien Verschoor koos Alicja Gescinska’s ‘Vrouwen in duistere tijden. Tien denkers van blijvende betekenis’.
De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Bram Jongejan koos de Bulgaren die voor de rechtsstaat de straat op gaan.
De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Tiewen Visser koos de de vrouwen in Polen die politieke veranderingen voorstaan.
De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Werner Pieterse koos Lea Ypi’s “Indignity”, hoewel niet hèt boek van 2025.
De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Frank Elbers koos Moldavië, dat de desinformatieoorlog van het Kremlin wist te keren.
De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Christie Miedema koos de vrijlatingen van politieke gevangenen in Belarus.
Guido van Hengel is historicus en schrijver van non-fictie. Hij was één van de oprichters van Platform Spartak en Tijdschrift Donau (de papieren versie). In 2021 verscheen zijn boek Roedel: Een alternatieve geschiedenis van Joegoslavië (Van Oorschot).
