Geschatte leestijd: 5 minuten
Al meer dan een jaar gaan studenten in Servië de straat op, uit protest tegen grootschalige corruptie in de regering van president Vučić. In een poging om het verzet een nieuwe impuls te geven, trekt een groep studenten nu naar het Servische platteland. Want juist daar is de aanhang van regeringspartij SNS nog relatief groot.
In het kleine dorpje Taraš, in de Servische provincie Vojvodina, is normaal gesproken niet zo veel te beleven op zaterdagochtend. Maar vandaag is dat anders. Een groep actievoerende studenten van de Universiteit van Novi Sad is neergestreken op het kleine plein voor de dorpswinkel.
Door Max Smedes
En dat trekt bekijks; het is een drukte van belang. De hele ochtend gaan studenten in gesprek met dorpsbewoners die het kleine supermarktje in- en uitlopen. ‘Over het algemeen zijn mensen blij om ons te zien’, zegt student Aleksandar, die vlak voor de deur staat. ‘Mensen zijn geïnteresseerd in ons verhaal en proberen zelfs te helpen. Sommige voorbijgangers kopen soms zelf eten of drinken voor ons. Niet iedereen is het met ons eens, maar mensen zijn bereid om het gesprek aan te gaan.’
Samen met medestudenten Milica en Nemanja is Aleksandar al dagenlang onderweg. Ze doen mee aan het project Studenti u svakom selu (Studenten in elk dorp), waarbij ze in negen dagen bijna dertig dorpen in hun provincie bezoeken. Het is een van de vele manieren waarop Servische studenten hun protest tegen de regering van president Vučić, dat al ruim een jaar duurt, extra invulling proberen te geven.
Nog een wereld te winnen
De aanleiding van de protesten was een ramp in Novi Sad, waar op 1 november 2024 het treinstation instortte. Het ongeluk eiste zestien levens. De kritiek op de regering was enorm, juist omdat het station nét was gerenoveerd. De ramp werd daardoor al snel toegewezen aan corruptie en vriendjespolitiek bij de aanbesteding, werkzaamheden en veiligheidsinspecties van de renovatie. De financiële belangen van president Vučić en zijn machtige Servische Progressieve Partij wogen daarbij zwaarder dan de veiligheid, vinden veel Serven.
Het ongeluk bleek de druppel die de emmer deed overlopen, jaren aan frustratie over corruptie kwam tot uitbarsting en leidde tot massale demonstraties. Al een jaar wordt er in het hele land onophoudelijk gedemonstreerd onder leiding van talloze studentengroepen. Maar nu er nog stééds weinig is veranderd groeit de vrees dat het protest aan momentum heeft verloren. In een poging om het tij te keren gaan de actievoerders op zoek naar nieuwe bondgenoten. En in de dorpen is nog een wereld te winnen, want juist hier is de steun voor president Vučić nog relatief groot.
“Een stelletje fascisten”
‘Veel mensen op het platteland hebben een totaal vertekend beeld van deze demonstranten’, zegt dorpsbewoner Dejan* die op de drukte is afgekomen. ‘Als je alleen de staatstelevisie kijkt, dan krijg je het idee dat deze studenten een stelletje fascisten zijn. En vooral op het platteland hier, zijn veel mensen daarom tegen de protesten’, legt Dejan uit. ‘Gelukkig heb ik een eigen satelliet en kan ik alles kijken, dan weet je hoe het echt zit.’ Maar zijn buren doen dat lang niet allemaal, ‘het is zo belangrijk dat de studenten juist hier langskomen. Mijn dorpsgenoten moeten zien dat ze goede bedoelingen hebben.’
Op de meeste televisiezenders, waaronder staatsomroep RTS, wordt het narratief van president Vučić vaak makkelijk overgenomen. Tegelijkertijd worden kritische journalisten bemoeilijkt in het doen van hun werk. De onafhankelijke nieuwszender N1 is een van de laatste kritische televisiekanalen, maar die is op grote delen van het platteland niet meer te ontvangen.
Geen elitaire mensen
Het is dit gebrek aan onafhankelijke informatie dat er voor zorgt dat de protesten nog minder goed aanslaan op het platteland, volgens student Milica. Bij aankomst in het volgende dorp, Elemir, wordt dat direct duidelijk. Een paar boze buurtbewoners wacht de studenten op, ‘Wat doen jullie hier? Waarom komen jullie ons provoceren? Ga terug naar de stad!’, klinkt het. Na felle discussie, tussen de studenten en buurtbewoners, eindigt het gesprek toch met een handdruk. ‘Ik vind dit eigenlijk het leukste’, zegt Milica na de discussie. ‘We zijn het niet eens geworden, maar toch is het juist zo belangrijk dat we met deze mannen gesproken hebben. We zijn hier juist om aan hen te laten zien dat we niet zo slecht zijn als ze het op de televisie laten lijken.’
Een ander doel van Studenti u svakom selu is te laten zien dat de protesten in grote steden als Novi Sad en Belgrado om dezelfde problemen gaan als in de dorpen op het platteland. ‘We willen bewijzen dat we geen elitaire stadse studenten zijn, maar gewoon protesteren tegen wat fout is in onze regering’, vertelt Milica, die zelf in deze regio opgroeide. ‘Hier op het platteland kampen mensen met een slechte watervoorziening, gebrek aan openbaar vervoer of ondermaats onderwijs. Dat komt door dezelfde corruptie, die ook problemen in de stad veroorzaakt.’
Tot het einde van de strijd
De groep studenten wordt op hun reis geholpen door twee mannen uit de nabijgelegen stad Zrenjanin, Pece en Miloš. De twee vrienden, beiden in de veertig, voelen zich sterk verbonden met de actie van Milica, Aleksandar en Nemanja. ‘We rijden ze rond en brengen wat eten of drinken mee’, vertelt Miloš. Via een bericht op Instagram zag hij dat de studenten naar zijn regio zouden komen. Hij besloot ze direct te benaderen. ‘Toen de protesten begonnen, voelde ik me schuldig. Want toen ik jong was heb ik nooit gedemonstreerd’, vertelt Miloš. ‘Deze protesten hebben iets in mij losgemaakt. Ik hield me nooit zo bezig met politiek, maar nu is dat anders. Ik moet mijn steun laten zien, tot het einde van de strijd.’ Pece voelt hetzelfde. ‘We voelen eindelijk weer kracht, eindelijk weer motivatie om ons leven beter te maken.’
*De naam van Dejan is gefingeerd.
