Indrukwekkende vastberadenheid

De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Joost van Egmond koos de marathonprotesten in Servië.

Joost van Egmond is journalist. Hij publiceerde ondermeer bij de NOS, Trouw, Time magazine, Nieuwsuur, Vrij Nederland, de Groene Amsterdammer en Bloomberg. Joost woonde en werkte in Belgrado van 2010 tot 2015. Sindsdien treedt nog wel een op als deskundige hier en daar. Schreef het hoofdstuk over Joegoslavië en Albanië voor Het Oostblokbloek (Nieuw Amsterdam 2014). Stookt zijn rakija zo veel als mogelijk zelf.

Vanachter de gebarricadeerde deur kijken de studenten me een beetje achterdochtig aan. De vermoeidheid staat in hun ogen te lezen. En ook; “wat moet die man?” Tegen de tijd dat ik langskom, is de bezetting van het faculteitsgebouw in het centrum van Belgrado al maanden bezig.

Kort geleden zou mijn vette Westeuropese accent nog voor een warm onthaal hebben gezorgd, maar da’s wel over. Deze demonstranten zijn klaar met het idee dat westers altijd beter is. Ze zijn klaar met vrijwel alles, en geef ze eens ongelijk. Ik word bedankt voor mijn steun, en sta weer op straat.

Op het pleintje, normaal gesproken een van de meer bruisende plekken in de stad, gebeurt vrijwel niets. De gebruikelijke graffiti staat er natuurlijk nog, maar alles wordt overschaduwd door één boodschap op een spandoek. Woordspelingen terzijde, komt het neer op “Zo niet nu, wanneer dan wel?”

In die woorden zit veel verpakt, net als in die blik van de bezetters. Je kunt het een vage leus noemen, maar dan mis je de kracht van het onuitgesprokene. Serviërs zijn de afgelopen 35 jaar al voor allerlei politici en voor vanalles en nog wat aan specifieke eisen de straat opgegaan. Dat draaide altijd uit op een teleurstelling, en uiteindelijk zelfs op wat ze nu hebben. Dus als je nu nog woorden nodig hebt om uit te spellen wat er moet gebeuren, dan wordt het waarschijnlijk niks.

Dit was het jaar van de massaprotesten in Servië. Soms met recordaantallen deelnemers, maar vooral het veelvoud aan protesten viel op, de lange duur van acties, en het ontbreken van leiders. Het is de vastberadenheid en het zelfrespect van de individuele deelnemers die het gaande houdt.

Hun belangrijkste eisen bleven onuitgesproken. Daar bouw je geen nieuwe politiek mee, zeggen critici. Misschien. Maar wellicht breek je er wel een oude politiek mee af. Het is het proberen waard.