De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Bram Jongejan koos de Bulgaren die voor de rechtsstaat de straat op gaan.
Vaker dan gebruikelijk viel in 2025 mijn blik op Bulgarije. Van alle landen in Centraal- en Oost-Europa is Bulgarije voor mij nog altijd het onbekendst. Ik kwam er het minst en heb er – tot mijn spijt – nog weinig over gelezen. Maar toen op 1 januari 2025 het land volledig toetrad tot de Schengenzone, besloot ik vaker naar Bulgarije te kijken.
Het begon in 2025 met optimistische automobilisten toen zij onder openstaande slagbomen konden doorreden. Schengen betekende een einde aan lange rijen stilstaand verkeer. Na de lucht- en zeegrenzen, openden voor Roemenië en Bulgarije nu ook de landsgrenzen. Fijn voor het verkeer, maar ook een belangrijk signaal van vertrouwen in de Bulgaarse democratie en rechtsstaat door de andere landen in de Schengenzone.
Met dit vertrouwen kon de op 16 januari aangetreden regering Zhelyazkov meteen aan de slag. Voor hen betekende dit werk maken van corruptiebestrijding, machtsmisbruik aanpakken en de onafhankelijkheid van de media beschermen. Maar er lag in 2025 nog een ander belangrijk dossier te wachten: toetreding tot de Eurozone.
Een ingewikkelde opgave voor de minderheidscoalitie van het centrumrechtse en pro-Europese GERB-SDS, de sociaaldemocraten van BSP – Verenigd Links en het conservatief-populistische ITN. Toch wist de coalitie te leveren: Bulgarije kreeg in juli van dit jaar goedkeuring vanuit Brussel om tot de Eurozone toe te treden. Onvermijdelijk werd 2025 daarmee ook het jaar van afscheid nemen van de nationale munt de lev. Volgens de Eurobarometer een mogelijke splijtzwam: 49 procent van de Bulgaren is tegen. Het eurodebat leidde tot kortstondige nationalistisch geïnspireerde demonstraties.
Vier maanden later stonden de Bulgaarse pleinen en straten weer vol demonstranten. In Sofia drongen tienduizenden Bulgaren zich tussen wapperende vlaggen en luid getoeter naar het Onafhankelijkheidsplein. Hun boodschap was duidelijk. ‘Aftreden!’ dreunde over het plein vanuit de mensenmassa. ‘Aftreden!’
De woede richtte zich tegen een begrotingsvoorstel, machtsmisbruik en corruptie waar de zittende macht verantwoordelijk voor werd gehouden. De regering Zhelyazkov geeft al snel gehoor aan de eisen en trad af. 2026 wordt een nieuw verkiezingsjaar. De achtste parlementsverkiezingen in vijf jaar tijd. De rust op straat keerde terug.
Een volgende misrekening van de inmiddels demissionaire regering Zhelyazkov volgde snel. Op 22 december verschenen niet de gebruikelijke kritische TV-hosts op de televisies in de Bulgaarse huiskamers. Vanuit verschillende ngo’s is het oordeel ferm: het is een aanval op de vrije pers en daarmee op de Bulgaarse democratie en rechtsstaat.
Opnieuw liepen de straten en pleinen vol demonstranten, hun zorgen over persvrijheid zijn terecht. Dit jaar zakte Bulgarije volgens de ranking van Reporters without Borders van plek 59 naar 70. Nog altijd is het land het op één na corruptste land binnen de EU en nu ook binnen de Schengenzone.
De Bulgaarse splijtzwam bleek in 2025 wel te gaan over geld, maar niet over de euro. De nieuwe regering zal het komende jaar wél werk moeten gaan maken van de aanpak van machtsmisbruik, corruptie en de bescherming van media. De vraag is of Bulgarije in 2026 het vertrouwen kan waarmaken dat de Schengenlanden gaven. Hetzelfde vertrouwen waar de demonstranten op straat zo vurig om blijven vragen.
Aan de Bulgaren op de straten en pleinen zal het niet liggen. Naar hen blijf ik ook in 2026 kijken.
