De redacteuren en medewerkers van Donau moeten kiezen: Wat nemen ze mee uit 2025? Alexa Stoicescu reflecteert op een “pendeljaar”.
2025 was een pendeljaar voor mij. Tussen Nederland en Roemenië heb ik geprobeerd iets te snappen van onze twee werelden die vaak zo fundamenteel van elkaar verschillen. Een wereld in Boekarest, waar de Roemenen ‘sich erschöpfen in ihrer Oralität’, zoals een Duitse collega van mij pleegt te zeggen. Dit is een wereld van onmetelijk goede grappen, van plezier, van mensen die “pluk de dag” tot hun motto hebben gemaakt, soms op het absurde af. Het is een wereld waar in 2025 de inflatie het hoogste punt bereikte binnen de Europese Unie en ik vrienden voor het eerst in jaren hoorde praten over geld. Ik zag hoe iedereen voorstelde thuis af te spreken, hoe mensen weer begonnen geld te lenen, ik luisterde Roemeense podcasts over vergelijkbare piramideschema’s als in de jaren ’90, schema’s die toen bijna elke familie hebben genekt. Het is een wereld van wrok en verdriet en van veel enthousiasme en veel hoop. Roemenië was in 2025 de plek waar ik me thuis heb gevoeld en die me eraan heeft herinnerd dat ik hier een toekomst heb, als mens, als docent én als queer persoon.
Over mijn andere wereld, de Nederlandse, durf ik niet met helderheid te schrijven. Het is een adoptiewereld met adoptieouders en adoptievrienden waar veel liefde is en waar je toch altijd bang bent dat ze je gaan wegsturen, en waar je je woorden weegt. Ik gedij goed in mijn alma mater Amsterdam en in mijn adoptief Utrecht, bij mijn geliefde. Ik heb daar dit jaar veel geschreven aan de relationele Nederlandstalige literatuurgeschiedenis, veel vertaald (highlights: Toon Tellegen en Frank Westerman), veel gefietst en veel in de trein gezeten en nagedacht. In Nederland heb ik in dure, lekkere restaurants gegeten, kleren gekocht die ik me niet veroorloof en nog veel meer boeken die ik me niet kan permitteren.
Mijn favoriete boeken uit 2025 (ik heb mezelf een maximum van drie toegestaan):
Hurricane Season van Fernanda Melchor: de mooiste en ruwste bewustzijnsstroom!;
Rejection van Tony Tulathimutte: zoveel inzicht in de huidige wereld dat het lijkt alsof het boek met twintig mensen tegelijk is geschreven;
Handicap. Een bevrijding van Anaïs van Ertvelde: de beste introductie tot een nieuw vakdomein dat ons allemaal aangaat.
December is voor ons Roemenen verder een moeilijke maand. Het is de maand waar in 1989 het communistische regime is gevallen, een verhaal dat nog steeds niet volledig opgehelderd is, een who-dunnit-verhaal zonder oplossing. Het is alsof er elk jaar rond 16 december – toen de revolutie in Timișoara begon – een dikke deken over ons valt en wij een verdriet voelen, een last die we gedoemd zijn mee te dragen en die we de rest van het jaar vergeten tot het ons in december als een klap in het gezicht slaat. Tegelijk is het nu 35 jaar na de revolutie en heb ik nog nooit zoveel inzicht van het communisme en de postcommunistische periode via fictie, historische studies en films en podcasts.
Mijn favoriete (ook weer drie):
Cristian Iscrulescu – Salut voios! O istorie a literaturii române pentru copii și tineret din perioada stalinistă (1948-1953) (een geschiedenis van de kinder- en jeugdliteratuur uit de stalinistische periode);
Lavinia Braniște – Camping (over wat ik het grootste trauma van huidig Roemenië vind: verscheurde families door ouders die in het buitenland zijn gaan werken en hun kinderen achter moesten laten);
După cioate (2025), een documentaire over de illegale kap in de Karpaten (Engelse titel: Tooth and Nail).
Het lijkt alsof er pas na 35 jaar genoeg afstand is voor reflectie en verwerking. Er is een generatiewissel geweest. De Gen Z’ers zijn wakker en protesteren (bijvoorbeeld voor een zuivere justitie en tegen femicide), ook de millennials proberen ze bij te houden (door goede onderzoeken te publiceren zoals bij Recorder en artikelen te schrijven in Scena9). Er lijkt nu wel de mogelijkheid te bestaan voor een nieuw, geëngageerd, hoopvol begin.
